“Năng lượng tái tạo tại Việt Nam tuy đã tăng trưởng, nhưng vẫn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng công suất phát điện. Hệ thống điện quốc gia vẫn phụ thuộc lớn vào than, khí và thủy điện – kéo theo những hệ lụy môi trường và khí thải. Cần có chính sách rõ ràng và công nghệ tiên tiến để thay đổi cục diện”

Năng lượng xanh tại Việt Nam: Thực trạng và thách thức

🔍 Tổng quan nguồn điện hiện tại

Theo số liệu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) – Báo cáo ngành điện, trong 5 tháng đầu năm 2025, cơ cấu sản lượng điện quốc gia được phân bổ như sau:

Tương tự, theo thống kê năm 2023 – VnEconomy, tỷ trọng sản lượng điện theo từng loại như sau:

👉 Như vậy, khoảng 65–70% sản lượng điện vẫn đến từ các nguồn gây ô nhiễm như than, khí và thủy điện. Trong đó, nhiệt điện than và khí thải ra lượng lớn CO₂, còn thủy điện tuy “tái tạo” nhưng cũng gây hệ lụy nghiêm trọng đến môi trường như phá rừng đầu nguồn, thay đổi dòng chảy và ảnh hưởng tới đa dạng sinh học.

⚠️ Những thách thức chính

🔥 Nhiên liệu hóa thạch vẫn là chủ đạo

• 📊 Dù được cảnh báo gây ô nhiễm, than và khí vẫn là trụ cột cung điện quốc gia.

• 🌊 Thủy điện – dù tái tạo – lại gây hệ lụy môi trường như phá rừng đầu nguồn, thay đổi dòng chảy, ảnh hưởng đến cộng đồng.

⚖️ Điều này cho thấy hệ thống năng lượng Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn gây phát thải cao.

💸 Bất công trong cơ chế tín chỉ carbon

• 🚘 Tesla năm 2024 thu tới 2,76 tỷ USD từ tín chỉ carbon, chiếm gần 30% lợi nhuận ròng – bằng cách bán quyền phát thải cho các hãng xe truyền thống. Teslas

• 🌍 Trong khi đó, các nước như Việt Nam – dù đóng vai trò sản xuất sạch hơn – lại không được hưởng lợi nhiều từ các loại tín chỉ này.

🏭 Công nghiệp hóa và gánh nặng môi trường không công bằng

• Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu chủ yếu ở vai trò gia công, nhưng lại gánh phần lớn tác động môi trường thay cho các quốc gia tiêu dùng cuối.

Ví dụ: Sản xuất một đôi giày Nike bán tại Mỹ với giá 100 USD

• 🇻🇳 Nhà máy tại Việt Nam – nơi sản xuất thực tế – chỉ nhận được khoảng 14 USD

• 📦 Con số 14 USD này bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu, lương công nhân, và cả chi phí “ẩn” về môi trường (như ô nhiễm nước, không khí, xử lý chất thải…)

• Trong khi đó: Phần lớn lợi nhuận lại thuộc về các tập đoàn đa quốc gia và hệ thống bán lẻ ở các nước phát triển.

🌍 Phát thải toàn cầu và gánh nặng không công bằng

• Các nước phát triển chiếm 95% lượng phát thải, nhưng nước đang phát triển như Việt Nam lại chịu tác động môi trường nặng nề hơn.

💡 Giải pháp để tăng tỷ trọng năng lượng sạch

Việt Nam muốn giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch thì cần có những bước đi chiến lược và đồng bộ hơn trong chuyển đổi năng lượng. Dưới đây là những giải pháp then chốt:

⚙️ Đầu tư vào công nghệ sạch

• 🏭 Triển khai công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS):
  
  Giúp giảm đáng kể lượng CO₂ phát thải từ các nhà máy nhiệt điện đang hoạt động.

• ⚡ Cải tiến hiệu suất thiết bị:
  
  Thay thế hoặc nâng cấp các tổ máy cũ bằng công nghệ hiện đại hơn để sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, giảm lượng nhiên liệu tiêu thụ.

• 🌞 Thúc đẩy đầu tư vào điện gió và điện mặt trời:
  
  Năng lượng tái tạo đang tăng trưởng tốt tại Việt Nam, nhưng vẫn cần:

  • Cơ chế giá điện (FiT) ổn định, minh bạch

  • Ưu đãi tín dụng, thuế cho doanh nghiệp đầu tư xanh

  • Hạ tầng truyền tải phù hợp để hấp thụ nguồn điện mới vào lưới

🧾 Chính sách tín chỉ carbon nội địa

• ♻️ Phát triển thị trường tín chỉ carbon trong nước:
  
  Cho phép doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch được bán tín chỉ cho những doanh nghiệp phát thải cao hơn.

• 🤝 Chia sẻ lợi ích công bằng:
  
  Thay vì để các doanh nghiệp nước ngoài hưởng toàn bộ lợi ích từ cơ chế carbon toàn cầu, Việt Nam cần:

  • Xây dựng sàn giao dịch carbon trong nước

  • Ban hành khung pháp lý rõ ràng

  • Hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa tiếp cận cơ hội này

• 📊 Minh bạch, kiểm toán và đo lường lượng phát thải:
  
  Là nền tảng để xây dựng một thị trường tín chỉ carbon đáng tin cậy và hiệu quả.

🚀 Chiến lược dài hạn

🔋 Theo Quy hoạch Điện VIII:

• Tăng mạnh năng lượng tái tạo và LNG đến năm 2030 Năng lượng Việt Nam Online

• Giảm tỷ trọng nhiệt điện than xuống dưới 40%

• Đưa năng lượng tái tạo lên mức 30–40% tổng công suất

✅ Ưu tiên hành động

• 💼 Tái cấu trúc chuỗi sản xuất theo hướng xanh – sạch

• 🏗️ Tích hợp năng lượng tái tạo vào khu công nghiệp

• 📉 Loại bỏ dần ngành gây ô nhiễm cao

• ⚖️ Công khai chi phí môi trường trong sản xuất xuất khẩu

• 🌱 Tăng khả năng hưởng lợi từ thị trường carbon toàn cầu

Kết luận về năng lượng xanh hiện nay

Để đạt được mục tiêu phát triển năng lượng xanh, Việt Nam cần không chỉ giảm tỷ trọng than khí, mà còn xây dựng một thị trường carbon nội địa công bằng, nâng cấp hạ tầng truyền tải, và thúc đẩy chuỗi cung ứng xanh. Với quyết tâm và chiến lược đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu chuyển dịch năng lượng công bằng trong khu vực Đông Nam Á.

(Vn-Industry)

Nguồn: Tổng hợp

Trang chủ: https://vn-industry.com